skip to Main Content
Bomen voor het klimaat

Bomen voor het klimaat

Extra argument voor meer groen als medicijn
2.4.2019

Bomen voor het klimaat

Waarom zijn bomen belangrijk?


Auteur: Paul Geerts, freelance groenjournalist
Foto’s: Paul Geerts

Het effect van bomen op het omgevingsklimaat in een verstedelijkte of dicht bebouwde omgeving krijgt de laatste jaren steeds meer aandacht, vooral in het licht van de klimaatopwarming en de inspanningen om de CO2 uitstoot en de concentraties fijnstof en stikstof (NOx) te beperken. Volgens tal van studies in binnen- en buitenland kunnen bomen hierbij een belangrijke rol spelen, zeker in een verstedelijkte omgeving. In dit artikel illustreren we dat aan de hand van een aantal concrete projecten en initiatieven.

Omgevingstemperatuur


Bomen in een verstedelijkte omgeving kunnen het ‘hitte-eilandeffect’ tegengaan. Onderzoek toont bijvoorbeeld aan dat een toename van de totale bedekkingsgraad door bomen met 10 procent in een verstedelijkte omgeving de omgevingstemperatuur tijdens warme zomerdagen met 3-5 °C kan doen dalen.

‘Bedekkingsgraad’ staat hierbij voor de hoeveelheid bodem die wordt bedekt door het bladerdek. Dit betekent dat we niet zozeer naar het aantal bomen moeten kijken, maar ook naar de omvang van het gebied dat door de bladeren wordt bedekt. Het spreekt voor zich dat hiervoor gezonde bomen met brede kruinen en veel blad nodig zijn.

Over het algemeen hebben we meer aan een beperkt aantal grote bomen dan aan veel kleine boompjes. Bomen die niet goed groeien, zullen een geringe bijdrage leveren aan de vermindering van het warmte-eiland.

De optimale kroonbedekking van een boom wordt in de stad bereikt door een kwalitatief gunstige groeiplaats: bomen niet in verharding op goede grond koelen tot vijfmaal beter.

Luchtvochtigheid


Bomen zorgen voor een hogere luchtvochtigheid in de directe omgeving. Een volwassen boom verdampt gedurende een groeiseizoen 400 tot 800 l water per m² kroonprojectie, afhankelijk van boomsoort en standplaats. Bij deze verdamping wordt heel wat warmte onttrokken aan de omgeving wat leidt tot afkoeling. Bij bomen die in een verharding staan is dit effect kleiner, aangezien zij te kampen hebben met een zekere mate van droogtestress.

Schaduw


Het temperatuurverschil tussen de schaduw van een boom en de volle zon kan tot 15 °C bedragen. Het schaduweffect van één boom zou vergelijkbaar zijn met een zonprotectiefactor van 6 tot 10, wat een vermindering van schadelijke UV-stralen met 6 tot 10 procent betekent. Bijvoorbeeld als beschaduwing van speel- en sportterreinen, maar ook van stadspleinen en wandelstraten kan dit belangrijk zijn.

Wateropvang


Bomen vangen neerslag op, vertragen de afstroom en verhogen de infiltratiecapaciteit van de bodem, waardoor ze bij zware neerslag kunnen helpen om piekbelastingen van de riolering en overstromingen te voorkomen. Om het waterbufferend vermogen te verhogen is ook de juiste invulling van de boomspiegel van belang.

Groepen of rijen bomen als wilg, els en populier kunnen ook gebruikt worden om drassige gronden te draineren.

Wind


Bomen kunnen, afhankelijk van soort, grootte en de manier waarop ze toegepast worden, sterke winden afremmen en als windscherm fungeren op plaatsen waar felle winden waaien. Omgekeerd kunnen bomen doelbewust ingezet worden om ventilatie en luchtverversing in dicht bebouwde straten of wijken te verbeteren, door ze zo te plaatsen dat winden luchtstromen naar de straat of wijk worden geleid in plaats van te worden tegengehouden.

CO2-opslag


Bomen compenseren een deel van de koolstofdioxide (CO2) die ontstaat door ons energieverbruik en hebben hierdoor een positieve impact op het tegengaan van klimaatverandering. Uit studies blijkt bijvoorbeeld dat een stadsboom jaarlijks gemiddeld ca 30 kg CO2 vastlegt. Zo zouden de bijna 25.000 losstaande stadsbomen op toegankelijke domeinen in Groot Leuven jaarlijks ongeveer 700 ton CO2 vastleggen. Afhankelijk van de soort en de plek zou een boom elk jaar de uitstoot van stikstof en CO2 van 3000 tot 10.000 autokilometers kunnen compenseren.

Ozon


Ozon is een belangrijke component van zomersmog en ontstaat uit uitlaatgassen onder invloed van zonlicht. Bomen kunnen door hun koelend vermogen de ozonvorming tegengaan. Volgens een studie van VITI zouden de lokale ozonconcentraties in Antwerpen bijvoorbeeld met 4 procent kunnen verminderen door een verdubbeling van de stedelijke vegetatie. Bomen kunnen ook ozon verwijderen. Al hangt dat zeer sterk af van de boomsoort. Bepaalde boomsoorten, zoals plataan, eik, robinia (valse acacia), wilg en populier verspreiden zelf relatief veel vluchtige organische stoffen (VOS), die ozonvorming in de hand werken. Voorbeelden van soorten die het wel goed doen zijn Californische cipres (Chamaecyparis lawsoniana), Eenstijlige meidoorn, Europese lariks, Gewone berk, Gewone els, Zwarte den en verschillende soorten esdoorn, iep en linde.

Luchtkwaliteit


Het effect van bomen op de luchtkwaliteit is veel minder eenduidig. Bomen kunnen, indien juist toegepast, een hulpmiddel zijn om de luchtkwaliteit te verbeteren door onder meer fijnstof en stikstofoxide (NOx) te filteren. Het effect is echter sterk afhankelijk van het soort boom (bladverliezend of bladhoudend, grootte), de boomstructuur (alleenstaande bomen, lijnvormige structuren, groepen bomen…) en de precieze positionering van de bomen ten opzichte van de straat en/of de vervuilende bron. Als ze op verkeerde plaatsen of op een verkeerde manier worden geplant, waardoor de luchtstromen vertragen en een tunneleffect ontstaat, kan de vervuiling juist blijven hangen (‘street canyon’- effect). Belangrijk in dat verband is onder meer voldoende plantafstand tussen laanbomen, of afwisseling van grote bomen met kleine bomen, zuilvormen of heesters.

Besluit


Bomen kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de klimaatadaptatie. Die klimaatadaptieve baten zijn van veel factoren afhankelijk en komen enkel goed tot hun recht wanneer er voldoende aandacht wordt geschonken aan de juiste sortimentskeuze, de inrichting van de groeiplaats en de context waarin de boom staat.

VOORBEELDPROJECTEN (Groenplaats Antwerpen, Kettingplein Gent en Wollemarkt Mechelen)

VOORBEELDACTIES (‘Ruimte voor Bomen’ – Limburg, ‘Pakket Klimaatgroen’ – Antwerpen, ‘1001 bomen’ – Leuven)

 

Bronnen

Back To Top
The Green City uses Googles cookies and scripts to analyse your use of our website anonymously, so we can customise its functionality and effectiveness and display advertisements. We also use Facebook, Twitter, LinkedIn and Google cookies and scripts, with your consent, to enable social media integration on our website. If you wish to change which cookies and scripts we use, you can alter your settings below.
Cancel